طرح مساله: فقدان فرصت های زندگی و عدم دسترسی افراد معلول به ساختارهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، تبعیض و طرد اجتماعی افراد معلول را در پی دارد. مقاله حاضر به اطلاعات مربوط به افراد معلول در ایران و خدمات حمایتی و اقداماتی که به این افراد امکان دسترسی به فرصت های زندگی را می دهد می پردازد.روش: مطالعه حاضر از نوع اسنادی و تجزیه و تحلیل ثانویه است که در آن از اطلاعات و آمار سازمان بهزیستی و مرکز آمار استفاده شده است.یافته ها: معلولیت در شرایط فقدان فرصت های زندگی به طرد اجتماعی منجر می شود. جامعه به منظور جذب کامل افراد معلول ملزم به تامین این فرصت هاست. در ایران از سویی با محدودیت و کمبود چشمگیر اطلاعات و آمار مربوط به جمعیت افراد معلول و وضعیت آن ها و از سویی با ناچیز بودن اقدامات حمایتی و محدودیت در اشتغال و فقر قابلیتی معلولان در زمینه هایی مانند آموزش روبه رو هستیم.نتایج: در ایران افراد معلول به دلایلی چون محرومیت درآمدی، مشخص نبودن میزان و نوع اشتغال، فقر قابلیتی در خصوص شاخص آموزش و فقدان اعتبارات لازم جهت اجرای قانون جامع حمایت از حقوق معلولان، در شمار فقیرترین و مطرودترین افراد جامعه قرار دارند.

در برابر سازوکارهای طردکننده اجتماعی، ورزش به عنوان یک سازوکار جذب اجتماعی مورد توجه بوده است. اجتماعی شدن از طریق ورزش عاملی در جهت ایجاد حس تعلق به جامعه در میان گروه های در معرض خطر در جامعه است که نمود آن را می توان در میزان بزهکاری جوانان مشاهده کرد. با استفاده از داده های حاصل از مصاحبه با 183 دانش آموز دبیرستانی در محلات محروم شهری، نقش ورزش در ایجاد باورها و نگرش های موافق ارزش های پذیرفته شده جامعه بررسی شده است. فاکتورهای تغییردهنده رفتار در تحلیل رگرسیون با مشارکت ورزشی تحلیل شده و تاثیر ورزش بر کاهش رفتار پرخطر مثبت به دست آمده است. اگرچه یافته های تحقیق تاثیر ورزش بر کاهش جرم را تایید می کند، این مطالعه در خصوص نتیجه گیری های خوش بینانه در مورد تاثیر ورزش در حل مسائل اجتماعی هشدار می دهد.

یکی از ابعاد بسیار مهم محرومیت روستاییان، طرد اجتماعی آن ها از جامعه است. طرد اجتماعی زندگی فرد را با عدم امنیت و آسیب پذیری مواجه می کند. پژوهش حاضر به منظور بررسی وضعیت طرد اجتماعی زنان روستایی در روستای چمران از توابع بخش نوبران در شهرستان ساوه انجام شده است. در این مطالعه که با روش کیفی انجام شده، برای جمع آوری داده ها، تکنیک مصاحبه گروهی، مصاحبه فردی، ترسیم نقشه اجتماعی، تهیه جدول مادر و مشاهده غیرمشارکتی و برای تحلیل داده ها نیز روش تحلیل موضوعی مورد استفاده قرار گرفته است. بر اساس یافته های پژوهش حاضر، زنان روستایی گاه به صورت اجباری و گاه به طور خودخواسته از مشارکت در فعالیت های اجتماعی و حضور در جامعه طرد گشته اند. «فقر درآمدی»، «طلاق»، «رفتارهای انحرافی (دزدی)»، «تجرد در سنین بالا» موجب طرد اجباری زنان روستایی گردیده و «بیماری و معلولیت»، «کم رویی» و «خودسوزی»، زنان را به صورت خودخواسته با پدیده طرد اجتماعی مواجه کرده است. بدگویی، عدم معاشرت، کم محلی، تمسخر و طعنه، انگشت نمایی، بی آبرویی و بدنامی، شرم، تمایل به تنهایی، احساس انگشت نمایی و حساس بودن نسبت به رفتارهای سایرین نیز از سازوکارهای تشدید کننده طرد اجتماعی است که برخی از سوی جامعه و برخی از سوی فرد دچار طرد اعمال می شود و بیش از پیش فرد را در ورطه طرد اجتماعی فرو می برد و در نهایت موجب بروز پیامدهای گوناگونی در روابط اجتماعی و احساسات فردی می گردد.

گروه جمعیتی متشکل از دختران مجرد در برخی نواحی روستایی کشور پدید آمده است که به دلیل عدم ازدواج، در معرض طرد اجتماعی قرار گرفته اند. هدف پژوهش حاضر، بررسی فرایند موجد طرد اجتماعی دختران روستایی در اجتماع محلی، وضعیت کنونی شان و پیامدهای طرد اجتماعی آن ها است. بررسی حاضر با روش پژوهش کیفی در روستای چکوچه پشت و نواحی کوهستانی گَن گَله واه و دوران در شهرستان رضوانشهر انجام شده است. برای جمع آوری اطلاعات از مشاهده مشارکتی و مصاحبه های نیمه سازمان یافته فردی و برای تحلیل اطلاعات از روش نظریه بنیانی استفاده شده است. نگاه ها و حرف های طعنه آمیز، تحقیرآمیز و ترحم سایرین؛ گسترش شایعات؛ تبعیض؛ وابستگی؛ شرمساری؛ سرزنش؛ احساس تنهایی؛ ترس؛ انتظار؛ رنج؛ بیماری جسمی؛ افسردگی؛ و نگرانی درباره آینده، برخی مسائل دختران مذکور است. انزوا، ضعف روابط اجتماعی با افرادی خارج از دایره خانواده و خویشاوندان؛ عدم حضور در اجتماع به منظور شرکت در مراسم، اشتغال، یادگیری مهارت و گذران اوقات فراغت از پیامدهای وضعیت فوق است.

هدف اصلی این مقاله، شناخت عوامل موثر بر مرگ و میر کودکان در استان ایلام با تاکید بر محرومیت اجتماعی است. بر این اساس، مهمترین سوال پژوهشی موردنظر عبارت است از این که محرومیت اجتماعی و شاخص های جمعیتی، چه رابطه ای با مرگ و میر کودکان دارند.روش تحقیق مورد استفاده برای بررسی موضوع و سوالات تحقیق، روش پیمایشی است و جامعه آماری مورد نظر عبارت است از کلیه زنان ازدواج کرده 49-15 ساله استان ایلام که حداقل یک بچه زنده بدنیا آورده اند. مبانی نظری برای تحلیل و تبیین موضوع این مقاله، مشتمل بر نظریه های محرومیت اجتماعی و نظریه های مربوط به مرگ و میر کودکان است که در نهایت با استفاده از نظریه های مطرح شده، مدل نظری مقاله ترسیم شده است. بر اساس اطلاعات به دست آمده، متوسط بعد خانوار در نمونه تحت بررسی، 4.9 نفر، میانگین فاصله بین موالید، 42 ماه، میانگین تعداد فرزندان زنده به دنیا آمده، 3.05 و میانگین تعداد فرزندان زنده مانده، 2.8 بوده است. تجزیه و تحلیل داده ها در دو سطح دو متغیره و چند متغیره، صورت گرفته است. در سطح تحلیل چند متغیره از رگرسیون لوجستیک استفاده شده است. بر این اساس در سطح کل استان، شاخص های جمعیتی، محرومیت اجتماعی و نوع ازدواج، در مدل باقی مانده اند، اما در نقاط شهری، محرومیت اجتماعی، نوع ازدواج و آگاهی از مراقبت های کودکان، در مدل باقی مانده اند و در نهایت در نقاط روستایی، شاخص های جمعیتی، محرومیت اجتماعی، بهداشت تغذیه و نوع ازدواج، در مدل باقی مانده اند. به منظور تایید مدل تحلیلی مطالعه حاضر، از مدل معادلات ساختاری استفاده شده است که در این مدل به استثنای بهداشت تغذیه، تمامی متغیرهای انتخاب شده به طور مستقیم یا غیر مستقیم بر متغیر وابسته تاثیر داشته اند.

پژوهش حاضر، کوششی است که با هدف شناخت احساس طرد دانشجویان در رابطه با متغیرهای پایگاه اجتماعی-اقتصادی، قومیت و احساس تعلق قومی و ارزیابی سیاستهای دولتی، به انجام رسیده است. پرداختن به مسائل جوانان در سطح کشورهایی نظیر ایران، به سبب قرار داشتن جوانان در کانون تحولات و برنامه ریزیها، ضروری به نظر میرسد. از اینرو به مدد روش پهنانگر پیمایش و بهره گیری از ابزار پرسشنامه جهت سنجش متغیرها، پس از مرور رویکردهای نظری طرد اجتماعی و توضیح سطوح طرد اجتماعی، تدوین چارچوب و مدل نظری، از میان دانشجویان دانشگاههای سراسری و آزاد، نمونه گیری انجام داده و پس از انتخاب 325 نفر از دانشجویان، نتایج را به کمک آمار توصیفی و آزمونهای همگنی واریانس لون، آزمون اف، ضریب همبستگی، آزمون تی و مقایسه ی جفتی مورد مطالعه قرار دادیم. نتایج بدست آمده حاکی از رابطه ی معنادار و مستقیم میان احساس طرد اجتماعی و احساس تعلق قومی و همچنین احساس طرد اجتماعی و ارزیابی سیاستهای دولتی توسط پاسخگویان بود، به عبارت دیگر دانشجویانی که احساس طرد بیشتری را تجربه میکردند، احساس تعلق قومی بیشتر و همچنین برداشت منفی نسبت به سیاستهای دولت داشتند.

در این مقاله تلاش شده مساله چگونگی چرخش نظری تجربه شده از مفهوم فقر به سازه مطرودیت اجتماعی، از حیث تاریخی و به روش اسنادی، تحلیل و ارزیابی نظری شود. جایگزینی مفهومی مطرودیت اجتماعی به جای فقر بر این استدلال استوار است که مفهوم مطرودیت اجتماعی مفهومی پویا است که هم به فرایندها و هم به موقعیت های حاصل از آن اشاره دارد و تشکیل طیفی را می دهد که دارای ابعاد چندگانه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است و گزینه مناسبی برای بررسی تغییرات ساختاری محسوب می شود. به عبارت دیگر این مفهوم به صورت مناسب تری خصلت چند بعدی سازوکارهایی را که به موجب آن افراد و گروه ها از مبادلات اجتماعی، فعالیت ها و حقوق سازنده همبستگی و هویت اجتماعی دور می مانند، آشکار می سازد و عموما از طریق تاکید بر مخاطرات حاصل از شکاف های موجود در بافت اجتماعی، چیزهایی فراتر از نابرابری اجتماعی را مدنظر قرار می دهد. سازه مطرودیت اجتماعی ابعاد چهارگانه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را شامل می شود. ابعادی که با وجود درهم تنیدگی که با یکدیگر دارند، هرکدام مولفه های خاص خود را دارند. درآمد، تولید و توزیع مولفه های بعد اقتصادی، ارتباط و مشارکت مولفه های بعد اجتماعی، حقوق و شهروندی مولفه های بعد سیاسی و دانش و اطلاعات مولفه های بعد فرهنگی را تشکیل می دهند. همچنین بر این نکته تاکید شده است که مطرودیت به عنوان مفهومی چند بعدی و چند سطحی توان در بر گرفتن دوگانگی های اجتماعی را دارد و شامل سازوکارهایی است که به موجب آن افراد و گروه ها از بخشی از تغییرات اجتماعی، حقوق و فعالیت های سازنده منجر به انسجام اجتماعی و هویت دور مانده اند. این ساز وکارها می توانند به صورت فعال یا منفعل به مطرودیت اجتماعی بیانجامند. مطرودیت اجتماعی امروزه با ارزش ها و عقاید مختلفی ارتباط یافته است و برای تبیین آن از پارادایم های مختلفی چون پارادایم همبستگی، پارادایم تخصصی شدن و پارادایم انحصار استفاده شده است. بر اساس این پارادایم ها مطرودیت اجتماعی یک مفهوم پیچیده و چند وجهی است که هم به افراد و هم به جوامع مربوط می شود و بر مسائل نوظهور اجتماعی چون جهانی سازی و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی حاصل از آن و فرایندهایی که به طرد و انزوای افراد، گروه های اجتماعی و یا نواحی می انجامند، تمرکز دارد.